TARIF TNB NAIK DALAM DIAM
Bil makin tinggi. Penggunaan rasa macam sama. Tapi tiba-tiba angka yang perlu dibayar berubah. Apa sebenarnya yang sedang berlaku?
Ramai rakyat mungkin tidak sedar bahawa cara kita membayar elektrik sudah berubah.
Bukan kerana setiap rumah memasang penghawa dingin baharu.
Bukan kerana semua orang tiba-tiba menggunakan elektrik dua kali ganda.
Tetapi di sebalik helaian bil elektrik yang kita bayar setiap bulan, terdapat satu mekanisme yang kini semakin memberi kesan kepada poket pengguna — Pelarasan Kos Bahan Api Secara Automatik atau AFA.
Dan persoalannya mudah:
Berapa ramai rakyat benar-benar tahu tentang perkara ini sebelum bil mereka meningkat?
Dulu Rebat, Sekarang Surcaj
AFA bukan mekanisme yang muncul semalam.
Ia diperkenalkan pada 1 Julai 2025 susulan penstrukturan tarif elektrik di Semenanjung Malaysia, menggantikan mekanisme ICPT. Suruhanjaya Tenaga menjelaskan bahawa AFA membolehkan kos penjanaan elektrik diselaraskan setiap bulan berdasarkan antaranya perubahan harga bahan api dan kos berkaitan penjanaan.
Semasa kos lebih rendah, pengguna boleh mendapat rebat.
Tetapi apabila kos meningkat?
Pengguna tertentu pula dikenakan surcaj.
Menurut TNB, pengguna menerima rebat AFA selama sembilan bulan berturut-turut dari Ogos 2025 hingga April 2026.
Tetapi keadaan berubah pada Mei 2026.
Surcaj mula dikenakan selepas kos penjanaan meningkat, dan menjelang September 2026, kadar AFA berada pada +3.67 sen bagi setiap kWj bagi pengguna yang tertakluk kepada caj tersebut.
Nampak kecil?
3.67 sen.
Tetapi apabila didarab dengan ratusan atau ribuan kilowatt-jam, angka kecil itu mula mempunyai makna yang jauh lebih besar kepada sebuah keluarga.
Itulah hakikat bil elektrik.
Sen demi sen akhirnya menjadi ringgit. Ringgit demi ringgit akhirnya menjadi beban bulanan.
“Tarif Tak Naik” — Tetapi Kenapa Bil Naik?
Di sinilah kekeliruan rakyat bermula.
Secara teknikalnya, tidak tepat mengatakan bahawa TNB secara rahsia menaikkan tarif asas pada September 2026.
Jadual tarif baharu sebenarnya telah diumumkan terlebih dahulu dan berkuat kuasa sejak 1 Julai 2025. Malah kadar purata tarif asas bagi tempoh kawal selia berkenaan ditetapkan pada 45.40 sen/kWj, berbanding kadar 45.62 sen/kWj yang diluluskan pada Disember 2024.
Tetapi bagi pengguna biasa, persoalannya bukan istilah teknikal.
Pengguna tidak duduk setiap malam membaca dokumen struktur tarif, IBR, ICPT atau AFA.
Pengguna melihat satu benda:
JUMLAH PERLU DIBAYAR.
Apabila jumlah itu naik sedangkan gaya penggunaan dirasakan tidak banyak berubah, pengguna tentu bertanya:
“Kenapa bil aku naik?”
Laporan media pada Julai 2026 sendiri mencatatkan bahawa pengguna mula mempersoalkan bil elektrik yang lebih tinggi apabila komponen AFA bertukar menjadi surcaj.
Inilah sebabnya ungkapan “naik dalam diam” mudah mendapat tempat dalam fikiran rakyat.
Bukan semestinya kerana tiada pengumuman langsung.
Tetapi kerana maklumat yang diketahui oleh regulator, industri tenaga dan mereka yang mengikuti perkembangan tarif tidak semestinya difahami oleh jutaan pengguna biasa sebelum kesannya sampai ke dalam bil mereka.
Kalau Semuanya Jelas, Kenapa Rakyat Terkejut?
Ini persoalan yang wajar ditanya.
TNB menyatakan kadar AFA dikemas kini setiap bulan selepas pengesahan Suruhanjaya Tenaga dan maklumatnya diterbitkan melalui saluran berkaitan tarif. TNB juga menegaskan bahawa AFA bukan keuntungan tambahan kepada syarikat tetapi mekanisme dua hala: apabila kos turun pengguna menerima rebat, apabila kos meningkat berlaku surcaj.
Itu penjelasan dari sudut industri.
Tetapi komunikasi kepada rakyat tidak boleh sekadar berhenti dengan mengatakan:
“Maklumat sudah ada di portal.”
Berapa ramai pemilik rumah menyemak portal tarif setiap bulan?
Berapa ramai warga emas memahami maksud AFA?
Berapa ramai pengguna boleh menerangkan perbezaan antara caj tenaga, caj kapasiti, caj rangkaian, AFA, caj peruncitan dan SST?
Kalau mekanismenya semakin kompleks tetapi pengguna hanya memahami kesannya selepas bil sampai, maka ada persoalan besar tentang keberkesanan komunikasi kepada pengguna.
Ketelusan bukan sekadar meletakkan angka di laman web.
Ketelusan bermaksud memastikan orang yang membayar faham kenapa mereka membayar.
Kemudian Perlindungan Dinaikkan Ke 800 kWj
Menariknya, ketika kebimbangan mengenai bil elektrik semakin mendapat perhatian, kerajaan pada September 2026 memutuskan meningkatkan aras perlindungan pengguna domestik daripada 600 kWj kepada 800 kWj sebulan sehingga 31 Disember 2026.
Dengan langkah tersebut, pengguna domestik yang menggunakan sehingga 800 kWj sebulan diberikan pengecualian daripada AFA, SST 8 peratus dan caj peruncitan RM10.
Lebih lapan juta pengguna domestik atau sehingga 90 peratus pengguna TNB dijangka mendapat manfaat.
Langkah itu tentunya membantu.
Tetapi ia juga membawa satu persoalan penting:
Jika tekanan bil tidak benar-benar dirasai rakyat, mengapa perlindungan perlu diperluaskan daripada 600 kWj kepada 800 kWj?
Kerajaan menjelaskan bahawa cuaca panas, jerebu dan peningkatan penggunaan elektrik telah menyebabkan sebahagian isi rumah melepasi ambang 600 kWj, sekali gus menyebabkan bil meningkat.
Jadi realitinya mempunyai dua sisi.
Kos tenaga berubah.
Penggunaan rakyat juga berubah.
Dan apabila kedua-duanya bertemu, rakyat akhirnya melihat angka yang lebih besar pada bil.
Jangan Hanya Suruh Rakyat “Jimat Elektrik”
Sudah tentu rakyat perlu menggunakan tenaga secara bijak.
Tutup lampu.
Tetapkan penghawa dingin pada suhu sesuai.
Gunakan peralatan cekap tenaga.
Pantau penggunaan.
Semua itu betul.
Tetapi jangan sampai setiap kali bil meningkat, keseluruhan tanggungjawab dilontarkan kembali kepada pengguna.
“Awak guna banyak sangat.”
Rakyat juga berhak mengetahui bagaimana harga ditentukan.
Mereka berhak memahami mengapa caj berubah.
Mereka berhak diberikan amaran yang jelas apabila sesuatu mekanisme yang sebelum ini memberi rebat bertukar menjadi surcaj.
Dan mereka berhak melihat dengan mudah berapa bahagian bil datang daripada penggunaan sebenar dan berapa bahagian datang daripada pelarasan kos.
Rakyat Tidak Takut Bayar — Rakyat Takut Tidak Tahu
TNB pula menegaskan bahawa sejak AFA diperkenalkan, pengguna secara keseluruhan telah menerima sekitar RM3.1 bilion rebat, berbanding kira-kira RM800 juta surcaj, manakala tambahan RM435 juta daripada Kumpulan Wang Industri Elektrik digunakan untuk mengurangkan impak surcaj.
Fakta ini juga perlu diketahui.
Kerana isu sebenar tidak sepatutnya menjadi pertandingan siapa paling lantang.
Isunya ialah kepercayaan pengguna.
Kalau kos turun, tunjukkan kepada rakyat.
Kalau kos naik, beritahu rakyat dengan jelas.
Kalau surcaj akan dikenakan, jangan biarkan pengguna mengetahuinya hanya selepas melihat jumlah akhir pada bil.
Hari ini namanya AFA.
Esok mungkin mekanisme lain.
Rakyat tidak boleh dipaksa menjadi pakar industri tenaga hanya untuk memahami bil elektrik rumah sendiri.
Tarif mungkin tidak dinaikkan secara rahsia. Tetapi apabila rakyat hanya benar-benar menyedari perubahan selepas wang keluar daripada poket mereka, tidak hairanlah timbul persepsi bahawa semuanya berlaku “dalam diam”.
Dan persepsi seperti itu tidak boleh diselesaikan dengan istilah teknikal.
Ia hanya boleh diselesaikan dengan satu perkara:
KETELUSAN.
