Isu pelarian Rohingya kembali menjadi perhatian apabila Myanmar mengesahkan bahawa sekitar 180,000 pelarian Rohingya layak dipertimbangkan untuk pulang ke tanah asal mereka di Rakhine, atau Arakan. Pengesahan ini dilihat sebagai isyarat baharu dalam proses repatriasi yang telah lama tersekat, walaupun ia masih belum menjawab persoalan paling besar: adakah kepulangan itu akan berlaku secara selamat, bermaruah dan disertai hak yang jelas?
Dari sudut politik, seruan supaya Rohingya kembali ke Arakan tidak boleh dilihat hanya sebagai proses memindahkan pelarian keluar daripada kem. Ia perlu dibaca sebagai satu ujian besar kepada Myanmar sendiri. Jika junta Myanmar benar-benar mahu menjadikan Rohingya sebahagian daripada masa depan negara, maka kepulangan mereka perlu disertai ruang untuk menyumbang dalam pembangunan, pentadbiran tempatan, ekonomi komuniti dan penyertaan politik secara sah.
Arakan bukan sekadar wilayah konflik. Ia adalah tanah yang pernah menjadi tempat tinggal pelbagai komuniti, termasuk Rohingya, Rakhine dan kelompok etnik lain. Oleh itu, pembinaan semula Arakan tidak boleh berlaku secara eksklusif. Sebuah negara yang mahu stabil tidak boleh hanya memanggil rakyatnya pulang, tetapi pada masa yang sama menafikan hak asas, dokumen pengenalan, kebebasan bergerak dan peluang untuk mengambil bahagian dalam proses politik.
Namun, isu ini juga mempunyai sisi yang lebih sensitif. Di negara-negara penerima seperti Bangladesh, Indonesia, Malaysia dan Thailand, kehadiran pelarian Rohingya dalam jumlah besar telah menimbulkan kegusaran awam. Kegusaran ini tidak semestinya lahir daripada kebencian semata-mata, tetapi juga daripada tekanan sosial, keselamatan, ekonomi, penguatkuasaan undang-undang dan rasa tidak puas hati komuniti tempatan yang merasakan beban itu semakin berpanjangan.
Di Bangladesh, kem pelarian Cox’s Bazar menjadi antara penempatan pelarian terbesar dunia. Reuters melaporkan lebih sejuta Rohingya tinggal di kem-kem di tenggara Bangladesh, dengan sebahagian besar melarikan diri selepas tindakan ketenteraan Myanmar pada 2017. Laporan sama turut menyebut peningkatan jenayah di kem, termasuk pembunuhan, penculikan, rompakan, pemerdagangan manusia dan aktiviti narkotik. Namun, isu ini perlu difahami sebagai masalah keselamatan yang melibatkan kumpulan jenayah dan rangkaian tertentu, bukan sebagai gambaran keseluruhan terhadap semua Rohingya.
Dalam konteks ini, timbul juga kritikan awam bahawa sebahagian pelarian Rohingya seolah-olah tidak mahu kembali membina tanah air sendiri, sebaliknya terus bergantung kepada negara luar. Kritikan ini wujud dalam wacana masyarakat, khususnya apabila negara penerima terpaksa menanggung kos sosial dan pentadbiran dalam tempoh yang panjang. Namun, analisis yang adil perlu mengambil kira realiti bahawa ramai Rohingya enggan pulang kerana bimbang terhadap keselamatan, ketiadaan kewarganegaraan, risiko ditindas semula dan konflik bersenjata yang masih berlaku di Rakhine.
Maka, isu “tidak mahu pulang” tidak boleh dinilai secara mudah. Jika seseorang pelarian diminta pulang tetapi tidak diberi jaminan keselamatan, status undang-undang dan hak hidup yang jelas, kepulangan itu bukan penyelesaian sebenar. Sebaliknya, ia boleh menjadi kitaran baharu penderitaan. Oleh itu, jika junta Myanmar menyeru Rohingya pulang membantu membina negara, seruan itu perlu disertai reformasi dasar yang konkrit.
Di Indonesia pula, khususnya Aceh, kedatangan bot-bot Rohingya telah mencetuskan penolakan dalam kalangan sebahagian penduduk tempatan. Reuters pernah melaporkan insiden sekumpulan penunjuk perasaan menyerbu lokasi perlindungan Rohingya di Banda Aceh dan menuntut mereka dihantar pulang. UNHCR pula menyifatkan insiden itu sebagai serangan terhadap keluarga pelarian yang rentan, termasuk wanita dan kanak-kanak.
Penolakan di Aceh menunjukkan bahawa simpati kemanusiaan boleh berubah menjadi kemarahan awam apabila komuniti tempatan merasakan kedatangan pelarian berlaku tanpa kawalan jelas. Reuters juga melaporkan gelombang penolakan terhadap ketibaan bot Rohingya di Indonesia selepas jumlah kedatangan meningkat. Hal ini membuktikan bahawa isu pelarian bukan hanya isu antarabangsa, tetapi juga isu setempat yang menyentuh kehidupan harian rakyat biasa.
Di Malaysia, isu Rohingya menjadi lebih kompleks kerana negara ini bukan pihak kepada Konvensyen Pelarian 1951 dan Protokol 1967. UNHCR pernah menyatakan bahawa Malaysia tidak mempunyai sistem suaka domestik khusus yang mengawal status dan hak pelarian secara menyeluruh. Ini bermaksud, dari sudut undang-undang tempatan, pelarian tidak diiktiraf seperti di negara-negara yang menandatangani perjanjian tersebut.
Walaupun begitu, Malaysia tetap menanggung beban kemanusiaan dan sosial akibat kehadiran pelarian dalam jumlah besar. Menurut UNHCR Malaysia, setakat akhir Februari 2026, terdapat sekitar 215,600 pelarian dan pencari suaka berdaftar dengan UNHCR di Malaysia. Daripada jumlah itu, sekitar 193,824 berasal dari Myanmar, termasuk kira-kira 126,144 Rohingya.
Keadaan ini menjadikan Malaysia seolah-olah memikul beban berpanjangan walaupun tidak pernah mengikat diri secara rasmi dengan perjanjian pelarian antarabangsa. Lebih membimbangkan, isu ini bukan lagi bersifat sementara. Apabila pelarian tinggal terlalu lama tanpa penyelesaian, ia boleh berubah menjadi masalah merentas generasi — melibatkan kelahiran anak-anak pelarian, pendidikan, pekerjaan tidak formal, penempatan, keselamatan, kesihatan dan integrasi sosial.
Kegusaran rakyat Malaysia juga tidak boleh diketepikan. Apabila muncul laporan berkaitan pelanggaran undang-undang, salah guna premis, perniagaan tidak teratur, kemasukan tanpa dokumen atau kes jenayah melibatkan individu tertentu, persepsi awam terhadap keseluruhan komuniti mudah menjadi negatif. Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim sendiri pernah mengingatkan Rohingya di Malaysia supaya mematuhi undang-undang dan peraturan tempatan, termasuk berkaitan penggunaan premis dan operasi perniagaan.
Namun, analisis yang matang perlu membezakan antara kesalahan individu dengan hukuman terhadap satu komuniti. Jika ada individu Rohingya terlibat jenayah, tindakan undang-undang perlu diambil terhadap individu tersebut. Tetapi melabel seluruh komuniti sebagai penjenayah, pengotor atau pembawa masalah bukan sahaja tidak adil, malah boleh menjejaskan usaha mencari penyelesaian sebenar.
Isu kebersihan dan kacau ganggu awam pula perlu dilihat daripada dua sudut. Pertama, memang wujud rungutan awam di kawasan tertentu apabila penempatan menjadi terlalu padat, aktiviti perniagaan tidak tersusun atau kemudahan asas tidak mencukupi. Kedua, masalah kebersihan di kawasan pelarian sering berkait rapat dengan kemiskinan, kepadatan, kekurangan sanitasi, ketiadaan akses formal kepada pekerjaan dan ketiadaan sistem pengurusan komuniti yang jelas.
Justeru, jalan keluar paling realistik ialah penyelesaian berasaskan tanggungjawab asal negara sumber. Myanmar tidak boleh terus membiarkan negara lain menanggung beban kemanusiaan akibat konflik dalam wilayahnya. Jika Rohingya adalah sebahagian daripada realiti sejarah dan sosial Arakan, maka Myanmar perlu menyediakan jalan pulang yang sah, selamat dan bermaruah.
Pada masa yang sama, komuniti Rohingya juga perlu melihat seruan pulang sebagai peluang untuk membina semula maruah politik dan sosial mereka. Membantu membina negara tidak semestinya bermaksud mengangkat senjata. Ia boleh bermaksud kembali membangunkan ekonomi tempatan, menjaga ketenteraman, membina institusi komuniti, menyertai proses politik yang sah, menghormati undang-undang dan membuktikan bahawa mereka mampu menjadi sebahagian daripada kestabilan Arakan.
Kesimpulannya, seruan agar pelarian Rohingya pulang ke Arakan perlu dilihat melalui tiga lapisan besar. Pertama, Myanmar mesti memberi jaminan hak, keselamatan dan kewarganegaraan yang jelas. Kedua, negara penerima seperti Malaysia, Bangladesh, Indonesia dan Thailand tidak wajar terus dibiarkan menanggung beban tanpa penyelesaian jangka panjang. Ketiga, Rohingya sendiri perlu diberi ruang dan tanggungjawab untuk menyumbang kepada pembinaan semula tanah asal mereka.
Tanpa penyelesaian politik di Myanmar, krisis ini akan terus berulang. Negara penerima akan terus tertekan, masyarakat tempatan akan terus resah, dan Rohingya akan terus hidup dalam keadaan tidak pasti. Maka, kepulangan ke Arakan hanya akan menjadi bermakna jika ia bukan sekadar agenda diplomatik, tetapi permulaan kepada pembinaan negara yang lebih adil, tersusun dan bertanggungjawab.
