Dana persaraan penjawat awam Malaysia kini berdepan risiko kerugian besar selepas pelaburan hampir RM200 juta dalam syarikat teknologi Indonesia, eFishery, dikatakan menjadi mangsa penipuan kewangan yang dirancang secara teratur.
Apa yang pada awalnya dipersembahkan sebagai peluang pelaburan dalam sebuah syarikat teknologi akuakultur bertaraf “unicorn”, akhirnya bertukar menjadi antara episod pelaburan paling memalukan melibatkan dana awam negara.
Kumpulan Wang Persaraan (Diperbadankan), atau KWAP, dilaporkan telah melabur sebanyak AS$47.7 juta, bersamaan kira-kira RM200 juta, dalam eFishery pada Julai 2023.
eFishery ketika itu digambarkan sebagai sebuah syarikat teknologi Indonesia yang berpotensi besar. Syarikat tersebut mendakwa mampu memodenkan industri penternakan ikan dan udang melalui penggunaan teknologi digital, sistem pemberian makanan automatik serta penyelesaian pembiayaan kepada penternak.
Dengan penilaian syarikat mencecah AS$1 bilion, eFishery muncul sebagai salah sebuah syarikat pemula paling terkenal di Asia Tenggara.
Namun, di sebalik imej syarikat teknologi yang kelihatan berjaya itu, terdapat satu penipuan kewangan yang akhirnya menyebabkan pelabur antarabangsa menanggung kerugian besar.
KWAP mengaku diperdaya
Perdana Menteri merangkap Menteri Kewangan, Datuk Seri Anwar Ibrahim, memaklumkan bahawa KWAP telah diperdaya ketika membuat pelaburan tersebut.
Menurut kerajaan, proses penilaian atau due diligence telah dilakukan sebelum pelaburan diluluskan. KWAP dan konsortium pelabur turut bergantung pada penyata kewangan yang dikatakan telah disahkan oleh juruaudit profesional antarabangsa.
Masalahnya, maklumat yang diserahkan kepada pelabur didakwa telah dimanipulasi secara terancang oleh pihak pengurusan eFishery.
Dengan kata lain, dokumen kewangan yang dijadikan asas untuk meluluskan pelaburan hampir RM200 juta itu tidak menggambarkan keadaan sebenar syarikat.
Persoalannya, bagaimana sebuah dana persaraan yang menguruskan wang untuk kepentingan penjawat awam boleh terjerat dalam penipuan sebesar ini?
Keuntungan yang sebenarnya kerugian
Skandal eFishery terbongkar selepas siasatan mendapati wujud perbezaan besar antara prestasi kewangan yang ditunjukkan kepada pelabur dengan keadaan sebenar syarikat.
eFishery didakwa mempunyai dua versi laporan kewangan—satu untuk kegunaan dalaman dan satu lagi untuk ditunjukkan kepada pelabur, bank serta juruaudit luar.
Laporan yang diberikan kepada pihak luar menggambarkan syarikat sedang berkembang pesat dan mencatatkan keuntungan. Namun, laporan dalaman menunjukkan keadaan yang jauh berbeza, termasuk kerugian operasi dan pendapatan yang jauh lebih rendah.
Dalam satu tempoh, syarikat itu dilaporkan mendakwa memperoleh pendapatan sekitar AS$752 juta serta keuntungan AS$16 juta. Siasatan kemudiannya dilaporkan mendapati pendapatan sebenar hanya sekitar AS$157 juta, manakala syarikat sebenarnya mengalami kerugian kira-kira AS$35 juta.
Pendapatan syarikat dipercayai telah dibesar-besarkan hampir lima kali ganda.
Ini bukan lagi kesilapan kecil dalam menyediakan laporan kewangan. Ia merupakan gambaran palsu mengenai prestasi syarikat yang dipercayai digunakan untuk menarik ratusan juta dolar daripada pelabur.
Pengasas dihukum penjara
Skandal tersebut akhirnya membawa pengasas bersama dan bekas Ketua Pegawai Eksekutif eFishery, Gibran Huzaifah, ke muka pengadilan.
Pada April 2026, sebuah mahkamah di Indonesia menjatuhkan hukuman penjara sembilan tahun terhadap Gibran dalam kes yang melibatkan penyelewengan dan pengubahan wang haram.
Skandal eFishery dilaporkan melibatkan kerugian keseluruhan pelabur antarabangsa sehingga AS$300 juta, bersamaan lebih RM1 bilion.
Selain KWAP, beberapa institusi pelaburan antarabangsa terkenal turut terlibat sebagai pelabur dalam eFishery. Namun, hakikat bahawa pelabur besar lain turut menjadi mangsa tidak boleh digunakan untuk menutup persoalan mengenai keselamatan wang persaraan rakyat Malaysia.
Adakah RM200 juta sudah lesap?
Secara teknikalnya, jumlah RM200 juta itu merupakan nilai pelaburan asal KWAP yang kini terjejas dan berisiko mengalami kerugian besar.
Kerajaan belum mengumumkan bahawa keseluruhan jumlah tersebut telah dihapus kira atau hilang sepenuhnya. Tindakan undang-undang serta proses mendapatkan semula dana dan aset masih sedang dilakukan.
Oleh itu, tajuk “KWAP rugi RM200 juta” menggambarkan jumlah maksimum pelaburan yang terdedah kepada risiko, bukannya jumlah kerugian bersih muktamad yang telah disahkan.
Sekiranya sebahagian dana berjaya diperoleh semula, jumlah kerugian akhir mungkin lebih rendah. Namun, sehingga proses pemulihan selesai, hampir keseluruhan pelaburan RM200 juta itu kekal berada dalam keadaan tidak menentu.
Ini bermakna wang tersebut belum boleh dianggap selamat.
Wang persaraan bukan wang percubaan
KWAP bukan sebuah syarikat pelaburan persendirian yang menggunakan wang pemiliknya sendiri.
Institusi ini menguruskan dana berkaitan persaraan penjawat awam. Setiap keputusan pelaburan sepatutnya dibuat dengan tahap penelitian, akauntabiliti dan pengurusan risiko yang sangat tinggi.
Pelaburan dalam syarikat pemula memang mempunyai risiko. Namun, apabila jumlahnya mencecah hampir RM200 juta dan dibuat dalam sebuah syarikat luar negara, rakyat berhak mengetahui beberapa perkara penting:
Siapakah yang mencadangkan pelaburan tersebut?
Siapakah yang memberikan kelulusan akhir?
Apakah pemeriksaan bebas yang dilakukan terhadap akaun bank, pelanggan, pendapatan dan operasi sebenar eFishery?
Adakah KWAP hanya bergantung kepada laporan juruaudit dan dokumen yang diberikan oleh pihak syarikat?
Mengapakah tanda-tanda amaran tidak dapat dikesan sebelum wang disalurkan?
Tanpa jawapan yang jelas, kenyataan bahawa KWAP turut ditipu bersama pelabur antarabangsa lain tidak mencukupi untuk mengembalikan keyakinan rakyat.
Semakan dalaman dan usaha mendapatkan wang semula
Kerajaan memaklumkan bahawa KWAP telah menjalankan semakan dalaman terhadap keseluruhan proses pelaburan eFishery.
Semakan itu meliputi proses penilaian, kelulusan, pemantauan dan kawalan risiko. Hasil semakan turut dibentangkan kepada Lembaga KWAP untuk penelitian serta tindakan susulan.
KWAP bersama konsortium pelabur juga sedang mengambil tindakan undang-undang dan berusaha mendapatkan semula dana daripada pihak serta aset yang terlibat.
Pada masa yang sama, Jawatankuasa Kira-Kira Wang Negara atau PAC turut dilaporkan akan mempertimbangkan sama ada perlu membuka prosiding khas mengenai pelaburan KWAP dalam eFishery.
Siasatan bebas dan telus sangat penting kerana isu ini bukan sekadar mengenai sebuah pelaburan yang gagal.
Ia melibatkan wang awam, tadbir urus sebuah institusi negara dan keyakinan penjawat awam terhadap pengurusan dana persaraan mereka.
Pelajaran RM200 juta
Skandal eFishery menunjukkan bahawa jenama besar, penilaian syarikat berbilion dolar dan laporan kewangan yang kelihatan profesional tidak semestinya menjamin sesebuah pelaburan itu selamat.
Penipu kewangan moden tidak datang dengan penampilan mencurigakan. Mereka boleh muncul sebagai pengasas syarikat teknologi, menghadiri persidangan antarabangsa, menerima anugerah dan mendapatkan sokongan pelabur terkenal.
Mereka membina keyakinan terlebih dahulu sebelum mendapatkan wang.
KWAP mungkin menjadi mangsa penipuan yang sangat terancang. Namun, sebagai pengurus dana persaraan, KWAP tetap mempunyai tanggungjawab untuk menjelaskan bagaimana pelaburan sebesar itu boleh diluluskan dan apakah tindakan yang akan dikenakan sekiranya terdapat kecuaian.
Rakyat juga perlu dimaklumkan secara berkala mengenai jumlah wang yang berjaya diperoleh semula.
Sehingga penjelasan lengkap diberikan, kesimpulannya mudah: hampir RM200 juta dana pelaburan KWAP telah terperangkap dalam skandal penipuan sebuah syarikat Indonesia.
Sama ada wang itu dapat diselamatkan atau akhirnya menjadi kerugian besar, hanya akan diketahui selepas proses undang-undang dan pemulihan aset selesai.
Namun satu perkara sudah pasti—ini ialah pelajaran yang terlalu mahal untuk dibayar menggunakan wang berkaitan persaraan rakyat Malaysia.
