Sekitar tahun 1998 dan 1999, ketika rakyat Malaysia sedang menikmati kemeriahan Sukan Komanwel di Kuala Lumpur, satu tragedi kesihatan awam yang amat dahsyat berlaku secara senyap di sebuah pekan kecil di Negeri Sembilan — Bukit Pelandok.
Bukit Pelandok ketika itu bukan pekan biasa. Ia digelar “Pork Capital of Asia”, pusat ternakan babi terbesar di rantau ini. Ekonominya berkembang pesat, namun kemajuan tersebut akhirnya menuntut harga yang terlalu mahal — nyawa manusia.
Apabila Ladang Berimpak Tinggi Wujud Terlalu Hampir Dengan Manusia
Salah satu faktor utama tragedi ini ialah kepadatan ladang ternakan babi yang terletak terlalu hampir dengan kawasan penempatan manusia. Dalam banyak kes, ladang-ladang ini hanya dipisahkan oleh jarak yang sangat minimum daripada rumah penduduk, termasuk kampung-kampung Melayu di sekitar kawasan tersebut.
Ladang ternakan berskala besar menghasilkan:
- sisa kumbahan haiwan dalam jumlah besar
- bau yang menandakan pencemaran udara
- pembiakan lalat, bakteria dan virus
- risiko penyakit zoonotik (jangkitan haiwan ke manusia)
Apa yang sering dianggap sebagai “isu bau” sebenarnya adalah petanda awal ancaman kesihatan.
ialah sumber asal-usul virus manakala warna merah
ialah kawasan terjejas.
Virus Nipah: Bukti Penyakit Tidak Mengenal Kaum atau Agama
Tragedi Bukit Pelandok berpunca daripada Virus Nipah, sejenis virus berbahaya yang berasal daripada kelawar buah, menjangkiti babi, dan seterusnya menjangkiti manusia melalui sentuhan rapat di ladang.
Virus ini menyerang otak manusia, menyebabkan:
- demam panas luar biasa
- kekeliruan mental
- sawan
- koma
- kematian atau kecacatan otak kekal
Walaupun majoriti mangsa ketika itu adalah penternak, hakikatnya virus tidak memilih mangsa berdasarkan kaum, agama atau lokasi. Jika wabak ini tidak dibendung, penduduk kampung sekitar — termasuk masyarakat Melayu — berisiko tinggi dijangkiti melalui udara tercemar, lalat, air, dan persekitaran yang terdedah.
Kesilapan Besar: Mengabaikan Zoning dan Biosekuriti
Antara pengajaran paling besar daripada tragedi ini ialah kegagalan dalam:
- perancangan guna tanah (zoning)
- jarak penampan antara ladang dan penempatan
- penguatkuasaan biosekuriti
Apabila ladang ternakan berisiko tinggi dibenarkan beroperasi berhampiran kawasan perumahan:
- kanak-kanak
- warga emas
- orang sakit
menjadi kumpulan paling terdedah kepada jangkitan.
Isu ini menjadi lebih sensitif apabila ladang tersebut berada berhampiran kampung Melayu, yang bukan sahaja terkesan dari sudut kesihatan, tetapi juga dari sudut kesejahteraan sosial, psikologi dan keharmonian komuniti.
Harga Yang Dibayar: Nyawa dan Kehancuran Komuniti
Apabila punca wabak dikenal pasti, kerajaan terpaksa melaksanakan operasi pemusnahan besar-besaran. Hampir 1 juta ekor babi dimusnahkan bagi menghalang penularan virus ke seluruh negara.
Statistik rasmi mencatatkan:
- 105 nyawa terkorban
- ratusan mengalami kecacatan neurologi kekal
- ekonomi tempatan lumpuh
- Bukit Pelandok berubah menjadi pekan sepi bertahun-tahun lamanya
Ini bukan sekadar tragedi industri, tetapi tragedi kemanusiaan.
Pengajaran Penting Untuk Masa Kini
Tragedi Bukit Pelandok seharusnya menjadi peringatan keras kepada semua pihak:
- Ladang ternakan berimpak tinggi tidak boleh dibuka berhampiran kawasan penempatan
- Kesihatan awam mesti mengatasi kepentingan ekonomi
- Kawasan kampung dan perumahan perlu dilindungi dengan zon penampan yang jelas
- Pihak berkuasa tidak boleh berkompromi dalam isu pelesenan dan penguatkuasaan
- Pencegahan wabak lebih murah dan lebih berperikemanusiaan berbanding rawatan
Dalam Islam, menjaga nyawa (Hifz an-Nafs) adalah tanggungjawab utama. Apa jua aktiviti ekonomi yang membuka ruang kepada mudarat besar kepada masyarakat sekeliling wajib dicegah.
Sejarah Bukit Pelandok membuktikan bahawa apabila manusia terlalu fokus kepada keuntungan dan menutup mata terhadap risiko kesihatan, akibatnya boleh memusnahkan seluruh komuniti.
Hari ini mungkin hanya bau yang sampai ke rumah kita.
Esok, mungkin penyakit.
Jangan tunggu sehingga nyawa melayang baru kita mahu bertindak.
Kesihatan rakyat bukan isu rundingan.
Ia adalah amanah.
