Kebimbangan terhadap Hantavirus kembali meningkat di rantau ini selepas Singapura dan Indonesia mengaktifkan langkah kesihatan awam susulan kluster jangkitan yang dikaitkan dengan kapal persiaran MV Hondius. Walaupun risiko kepada orang awam masih dinilai rendah, perkembangan ini wajar menjadi isyarat awal kepada Malaysia untuk memperketatkan pemantauan di pintu masuk antarabangsa, khususnya sektor maritim.
Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) melaporkan kluster penyakit pernafasan teruk di atas kapal MV Hondius pada 2 Mei 2026. Setakat 8 Mei, lapan kes dilaporkan, termasuk tiga kematian, dengan enam kes disahkan sebagai jangkitan Hantavirus jenis Andes virus. WHO menilai risiko kepada populasi global sebagai rendah, namun risiko kepada penumpang dan kru kapal dianggap sederhana.
Di Singapura, dua penduduk yang berada di atas kapal berkenaan telah diuji negatif untuk Hantavirus, termasuk Andes virus. Namun, Communicable Diseases Agency Singapura tetap mengenakan kuarantin 30 hari dan pemantauan telefon sehingga 45 hari dari tarikh pendedahan terakhir. Agensi itu turut menegaskan risiko kepada orang awam di Singapura kekal rendah.
Indonesia pula mengambil pendekatan lebih agresif dengan meletakkan 51 Health Quarantine Offices di seluruh negara dalam keadaan berjaga-jaga. Kementerian Kesihatan Indonesia berkata pemantauan diperketatkan terhadap ketibaan penumpang melalui udara dan laut, termasuk saringan suhu badan menggunakan pengimbas haba serta pengisian data kesihatan melalui sistem SATUSEHAT Health Pass bagi pengembara dari negara berisiko.
Perkembangan di Indonesia juga menunjukkan Hantavirus bukan isu baharu sepenuhnya di negara itu. Menurut laporan The Star yang memetik rekod Kementerian Kesihatan Indonesia, negara tersebut merekodkan sekurang-kurangnya 23 pesakit Hantavirus daripada 251 kes disyaki sejak 2024, dengan tiga kematian. Bagaimanapun, pihak berkuasa Indonesia menyatakan tiada bukti penularan manusia ke manusia di negara itu, dan strain yang lazim ditemui ialah Seoul strain.
Bagi Malaysia, mesej utama bukan panik, tetapi kesiapsiagaan. Kementerian Kesihatan Malaysia sebelum ini memaklumkan risiko jangkitan Hantavirus dalam negara adalah rendah, namun orang ramai dinasihatkan mengelakkan kontak langsung dengan tikus, najis dan air kencing tikus. KKM turut menegaskan pemantauan di semua pintu masuk antarabangsa akan diperkukuh, selain pemeriksaan sanitasi dan pengesanan infestasi tikus di pelabuhan antarabangsa.
Langkah itu perlu diteruskan secara lebih ketat kerana Malaysia berada di tengah-tengah laluan perdagangan, pelancongan dan pergerakan maritim serantau. Pelabuhan, terminal feri, lapangan terbang dan pintu sempadan darat perlu menjadi barisan hadapan pengesanan awal. Pemeriksaan kapal, kawalan tikus, saringan kesihatan pengembara dari kawasan berisiko dan keupayaan ujian makmal mesti dipastikan berjalan serentak.
Menteri Kesihatan, Datuk Seri Dr Dzulkefly Ahmad, dilaporkan berkata Malaysia telah meningkatkan saringan kesihatan di semua pintu masuk antarabangsa, khususnya sektor maritim. Setakat Mei, lebih 22,000 kapal dan bot telah diperiksa di pintu masuk negara, manakala Institut Penyelidikan Perubatan mempunyai kapasiti menjalankan ujian PCR untuk mengesan Hantavirus.
Dari sudut ekonomi, sebarang kelemahan kawalan sempadan boleh memberi kesan kepada keyakinan pelancongan, operasi pelabuhan dan reputasi sistem kesihatan awam negara. Malaysia tidak boleh menunggu sehingga kes pertama dikesan sebelum bertindak. Dalam isu penyakit zoonotik, kelewatan beberapa hari boleh menukar risiko rendah menjadi krisis komunikasi awam.
Namun, tajuk “menular” perlu difahami dengan cermat. Setakat ini, Singapura tidak melaporkan penularan komuniti, manakala kes berkaitan kapal MV Hondius adalah kluster antarabangsa yang dikawal melalui kuarantin dan pemantauan. Di Indonesia, rekod kes tempatan wujud, tetapi pihak berkuasa menyatakan tiada bukti penularan manusia ke manusia. Ini bermakna ancaman utama masih berkait dengan pendedahan kepada rodensia seperti tikus, bukan penyebaran meluas seperti Covid-19.
Hantavirus lazimnya merebak kepada manusia melalui pendedahan kepada air kencing, najis atau air liur tikus yang tercemar. Oleh itu, selain kawalan sempadan, Malaysia perlu memperkukuh kebersihan kawasan bandar, pasar, gudang makanan, pelabuhan, restoran, premis pelancongan dan kawasan perumahan padat.
Malaysia berada pada kedudukan yang masih terkawal. Tetapi perkembangan di Singapura dan Indonesia menunjukkan rantau ini tidak boleh memandang ringan risiko penyakit bawaan tikus. Kawalan sempadan yang ketat, pemantauan kesihatan awam yang telus dan pendidikan komuniti menjadi tiga benteng utama untuk memastikan Hantavirus tidak menjadi ancaman baharu kepada negara.
